Về Godzilla Minus One (2023)

 

                             (Spoiler Alert!!!!!!??????)

 

Bài viết được viết năm 2024. Tính tới thời điểm hiện tại, người viết bài này đã xem Godzilla Minus One 4 lần. 01 lần trên laptop, 02 lần trên tivi ở nhà, 01 lần ra rạp xem 1 mình. Và chắc chắn sẽ không bỏ lỡ Godzilla Minus Zero trong tháng tới.

Một trong những nỗi sầu điện ảnh của mình năm ngoái chính là việc Godzilla Minus One không chiếu ở thị trường Việt Nam (hoặc có chiếu nhưng rạp ở quê mình không có). Chả hiểu vì lí do gì, là Toho chê Việt Nam nhỏ không xứng, hay rạp ở quê chỉ thích mua phim kinh dị hạng B của Thái, Đài, Tàu, Hàn về chiếu nhưng không thèm phim quái vật của Nhật, nhưng việc không thể tận mắt xem Godzilla Minus One trên màn hình rộng thực sự là một sự thiệt thòi không nhỏ của một người mê phim như mình, đặc biệt là vì phim hay xứng đáng được phổ cập tới mọi vùng quê hay phố thị.

Nguồn: IMDb

Trong bài viết về Shin Godzilla, mình đã từng đề cập đến việc khi nước Nhật muốn làm một bộ phim Godzilla chính kịch, họ sẽ làm nó rất đàng hoàng. Chỉ có phim Godzilla của Nhật mới khiến khán giả quan tâm đến tuyến nhân vật con người, lo lắng cho vận mệnh của họ và thực lòng thực dạ cầu cho cái con mập kia chết giùm đi. Và trong Godzilla Minus One, câu chuyện của Shikishima và cái nước Nhật đang hàn gắn sau thế chiến mới chính là tâm hồn, là trung tâm xuyên suốt của bộ phim và khiến nó thổn thức, ấn tượng và khác biệt, chứ không phải do ông nội Godzilla kia đâu.

Một trong những điều người ta hay ca tụng về Godzilla Minus One là bộ phim có ngân sách thấp so với nhiều phim bom tấn của Hollywood nhưng lại đạt được hiệu quả về kỹ xão vượt trội. Khi mình xem đoạn đầu Godzilla Minus One, mình thực sự không thấy cái vượt trội ấy ở đâu. Mãi đến khi cảnh quay Godzilla rượt tàu bùm bùm ở biển, mình mới thực sự ngỡ ngàng và trầm trồ. Không phải cảnh nào của Godzilla trong phim cũng mượt, cũng xịn. Đâu đó vẫn có một vài chi tiết nhìn kì kì, giả trân và chưa đạt, nhưng thực sự chả ai coi phim mà bắt bẻ mấy món đó cả. Và thật buồn cười, con Godzilla trong phim cũng hiện lên với sắc thái riêng, với cái gương mặt xấu tính, với cái cách giết người tận diệt, với kiểu phá làng phá xóm bởi vì ông thích và ông phá được nên ông phá. Bộ phim không xây dựng Godzilla như một vị cứu thế như phim Mỹ, cũng không phải một sinh vật đáng thương bị thời cuộc đẩy vào bi kịch như Shin Godzilla. Godzilla trong Minus One được xây dựng thẳng tưng như một kẻ phản diện, một tai ương và cần được diệt trừ. Bản thân mình thích sự đơn giản và một chiều đó, bởi thỉnh thoảng, thiên hạ không cần một phần phim để Joker trở thành Joker.

 

Đề tài của Godzilla Minus One cũ, bối cảnh và cách xây dựng câu chuyện của Godzilla Minus One cũng không phải cái gì đột phá. Trong tâm tưởng người dân Nhật Bản, Godzilla đã và sẽ luôn là biểu tượng của nỗi đau, sự mất mát do chiến tranh mang lại. Vậy nên trong Godzilla Minus One, người ta chẳng cần phải ẩn dụ hay thả trôi một vài chi tiết tinh tế nào về bóng dáng chiến tranh trong này hết. Mọi câu chuyện, mọi nhân vật, tất cả các chi tiết to nhỏ được đập vào mặt trong phim đều là cái bóng của chiến tranh đè nặng lên tâm tưởng, lên số phận, lên một nước Nhật tan vỡ từ trong ra ngoài.

 Là một phi công kamikaze, việc Shikishima sống sót trở về sau cuộc chiến không đem lại cho anh điều gì ngoài cái tội lỗi là đã trốn tránh trách nhiệm cảm tử quân của mình. Không những thế, Shikishima còn có thêm một cơn ác mộng khác khi chạm trán con quái vật tiền sử Godzilla và chứng kiến sự hèn nhát của bản thân và sự tàn ác của con quái đã giết chết hầu hết mọi người ở khu đồn trú. Anh trở về và nhận được tin cha mẹ đã mất trong bom đạn, ngôi nhà của anh cũng tan tành, mọi lý do, mọi hy vọng anh bấu víu vào để được sống sót đó trở thành vô nghĩa. Cuộc gặp gỡ tình cờ giữa Shikishima với Noriko và bé Akiko, hai số phận côi cút cũng bị chiến tranh đánh cho bầm dập, đã thay đổi cuộc sống của cả ba. Shikishima miễn cưỡng nhận Noriko và Akiko vào sống với đống đổ nát của anh, nơi mà lòng tốt và sự đồng cảm đã giúp họ xây dựng một gia đình khập khiễng giữa đất đá, nghèo đói và tuyệt vọng với Shikishima đóng vai người cha, người nuôi sống gia đình, Noriko làm người mẹ, chăm sóc cho bé Akiko.

Không có bất cứ thứ gì mình chưa từng nghe tới, chưa từng xem qua trong cái cách Godzilla Minus One xây dựng nhân vật của họ. Shikishima là một người lính với mặc cảm của người sống sót sau chiến tranh (survivor’s guilt) điển hình. Anh là người ra trận nhưng cha mẹ anh ở nhà thì lại trúng bom chết, những người phi công cảm tử khác đều đã hy sinh để hoàn thành trách nhiệm với tổ quốc của họ, anh thì đến trận chiến còn bỏ chạy. Đặc biệt, chỉ vì sự hèn nhát của mình, những người thợ máy ở khu đồn trú kia chết tức tưởi dưới chân dưới vuốt con Godzilla. Shikishima đã sống với suy nghĩ rằng anh không xứng đáng được sống, được hạnh phúc, với mọi tội lỗi vẫn hàng ngày gặm nhấm, hủy hoại anh từng chút một. Quá trình phát triển tâm lý của nhân vật, từ việc anh sống tạm với “cuộc chiến” trong lòng mình, thừa nhận “cuộc chiến” ấy với Noriko, dám hy vọng được hạnh phúc, bị tước đoạt hạnh phúc, gầm gừ đòi trả thù “thứ” đã tước bỏ hạnh phúc ấy của anh, cuối cùng vượt qua “cuộc chiến” ngoài biển và “cuộc chiến” ở trong lòng. Tất cả không mới, chả có thứ gì mới, nhưng mà mình coi nó cảm động và tự nhiên đến nhão cả tim gan. Đừng ai nói rằng họ không vỡ òa với cái kết của phim. Bởi dù nó có sáo mòn, nó có dễ đoán, nó là cần thiết và quan trọng trong bộ phim. Và nó quan trọng đối với mình.

 

Cả các nhân vật chính phụ xung quanh, họ cũng cũ xì xì, cũng điển hình, cũng thông thường luôn. Nhưng mà bủa vây trong trăm ngàn cái cũ, cái sự ấm áp, bảo bọc của tình người lúc khốn cùng tự dưng khiến mọi chi tiết tưởng chừng như sến súa, giáo điều và khoa trương kia tự dưng lại thật mủi lòng. Bà hàng xóm chỉ với screentime 5 phút nhưng là cả một chặng đường đi hợp lý và trọn vẹn của nhân vật, bắt đầu chỉ là một người phụ nữ mất mọi thứ trong chiến tranh nên trở nên chua cay, khắc nghiệt. Nhưng cũng vẫn là những giọng điệu chỉ trích, bất mãn ấy, người phụ nữ sẵn sàng dành chỗ gạo cứu đói duy nhất của mình cho Akiko, một đứa trẻ xa lạ, rồi sau đó sẵn sàng giúp đỡ cặp đôi hoàn cảnh Shikishima và Noriko bất cứ khi nào bà có thể. Vị thuyền trưởng và ông giáo sư kiên quyết không có cậu thanh niên trẻ trên thuyền ra biến đấu với Godzilla bởi vì cậu chưa từng hiểu rõ sự khốc liệt của một cuộc chiến thực thụ và họ cũng không muốn che chắn cho cậu không phải trải qua sự khốc liệt của một cuộc chiến thực thụ. Những người lính từng vượt qua lằn ranh sinh tử của bom đạn giờ vẫn sẵn sàng dấn thân vào cửa tử một lần nữa để chiến đấu với một con quái vật bất khả xâm phạm, bởi vì nếu họ không làm thì ai sẽ làm? Những người lãnh đạo công ty cao su mạo hiểm mạng sống trên chiếc tàu chiến, bởi họ có cam kết, trách nhiệm và lòng tin với sản phẩm của mình. Những tàu đánh cá to nhỏ tham gia vào trận đánh cuối mà không cần bất cứ phần thưởng, lời hứa hẹn hay kêu gọi nào khác. Người thợ máy sống sót cũng chiến đấu với cuộc chiến riêng của anh và vượt qua nó bằng cách tha thứ cho Shikishima và cũng là tha thứ cho chính mình. Lời động viên trước khi xuất trận của vị giáo sư, về cái cách nước Nhật đã quá rẻ rúng mạng sống con người trong chiến tranh, về cách những người còn đứng đây sẽ trân trọng từng cuộc sống họ đang có, rằng họ hướng về sự sống và tương lai, để rồi khi chiếc dù trên chiếc máy bay của Shikishima nở bung ra là biểu tượng cho việc các nhân vật và cả bộ phim đều hướng về cái hy vọng được sống và dám sống ấy.

 

Godzilla Minus One sến, sến chết đi được. Nhưng mà mình thích bộ phim vì nó sến như vậy. Trong một điều kì diệu của kịch bản, của nhịp phim, của tiếng gầm rú, đổ nát, của kĩ xảo, cả bộ phim vỡ òa tình thân giữa người với người mà không có lấy một chút giả tạo. Không một giây phút nào mình trợn mắt vì nhợn đạo lý, mặc dù phim rất đạo lý. Mình đã rất trân trọng sự thẳng thắn của câu chuyện, sự kịch tính đơn thuần khiến mình dán mắt vào màn hình, diễn xuất tròn trịa của mọi diễn viên khiến cảm xúc không bị tụt lại phía sau cái atomic breath của con quái. Kể cả những khung ảnh, âm nhạc tri âm bản gốc 1954 được cài cắm hợp lý, khiến một người không tâm huyết gì mấy với Godzilla còn cảm thấy bồi hồi, phấn khích. Trong mắt mình, mọi thứ trong phim đã gần như hoàn hảo.

 

Mình chỉ xem có 2 phim không có thuyết minh tiếng Việt với má mình, đó là Mad Max: Fury Road (2015) và Godzilla Minus One. Là người lớn tuổi, hiếm khi xem phim và không có thói quen đọc sách, má mình hầu như không thể đọc kịp phụ đề phim. Trong khi Mad Max gần như chỉ có 5 câu thoại, mình chỉ cần giải thích cho má nghe bên rượt là phe ác, bên bị rượt là phe ít ác hơn, thì đối với Godzilla Minus One thì không cần phải nói thêm gì cả. Một anh lính, một người cha đối mặt với một con thằn lằn khổng lồ khè lửa sập nhà, chìm thuyền, má mình thừa biết nên cổ vũ bên nào. Và má mình rất vui khi bộ phim có một cái kết hạnh phúc mĩ mãn kiểu cổ tích, điều mà mình chợt nhận ra là không chỉ trẻ con, người già thích, mà cả người trưởng thành nửa vời như mình cũng thích. Một lần nữa, mình cảm ơn sự đơn giản trong việc xây dựng tuyến nhân vật, không plot twist của phim, không day dứt, nuối tiếc, mộng mơ gì sất.

 

Tính ra mình không định viết bài này, vì chẳng có gì đáng để viết hay giãi bày gì cả. Nhưng mà mình mê phim quá đi, nên mình tự thấy có nghĩa vụ phải khen phim. Đã lâu thật lâu mình mới có cái cảm xúc trẻ con là đi nhắn tin giới thiệu phim cho bạn bè xem. Mình xem nhiều phim hay hơn Godzilla Minus One rất nhiều lần, nhưng mình chưa từng có ý định giới thiệu chúng tới bất cứ ai. Nên ở một góc độ nào đó, việc chạm tới cảm xúc khán giả và việc chạm tới đỉnh cao nghệ thuật là hai thứ hoàn toàn khác biệt mặc dù cũng có sự giao thoa nhất định trong điện ảnh. Và đôi khi một công thức cũ mốc meo nhưng nếu được làm chỉnh chu, hoàn thiện với tư duy hiện đại, nó vẫn sẽ tạo ra một sản phẩm đáng nhớ, chất lượng và giàu cảm xúc như thường.